NAJNOWSZE SŁOWNICTWO POLSKIE
Zamknij

Nowi Użytkownicy

Dołącz do Obserwatorium!
Tylko zalogowani użytkownicy mogą dodawać hasła, komentarze i zdjęcia.
lub
Zarejestruj się tutaj

Obecni Użytkownicy

Zaloguj się na swoje konto
lub
Nie pamiętasz hasła?

"Astronomia języka" i elektryk w elektryku

11.08.2020, 11.00
Drukuj

Kolejny odcinek "Astronomii języka" - audycji o nowych słowach w polszczyźnie.

"Astronomia języka" i elektryk w elektryku Helena Gruszewska

Wszyscy znamy setki wyrazów, które brzmią tak samo (i często są tak samo zapisywane), ale znaczą coś zupełnie innego. Już dzieci się głowią, jak to możliwe, że zamek w drzwiach i zamek, w którym jest uwięziona księżniczka, to zupełnie różne rzeczy, choć nazywają się identycznie. Na jednym balu można usiąść, na innym - wytańcować się. Ranne pantofle niekoniecznie muszą krwawić, gdy się je rano wkłada. Noga, która pozwala iść, noga stołu i noga jako niezbyt pochlebne określenie człowieka także mają różne odniesienie, choć łączy je nazwa. Jak nazywać takie wyrazy? To homonimy i polisemy. 
Zjawisko stare jak świat, a wciąż żywe. Ciągle pojawiają się nowe przykłady. Na przykład w zdaniu: elektryk w elektryku pod elektrykiem pali elektryka tylko jeden elektryk nazywa osobę, a trzy pozostałe to określenia: samochodu, szkoły, papierosa. Podobnie: berlinka z berlinką w berlince (mieszkanka Berlina z parówką w staromodnym pojeździe), marynarka (kobieta) w marynarce (ubraniu) służąca w marynarce (na statkach), reżyserka (kobieta reżyser) zajmująca się reżyserką (reżyserowaniem) i siedząca w reżyserce (w pomieszczeniu ze specjalistycznym sprzętem). Być może Anglik (człowiek) w angliku (samochodzie z kierownicą po prawej stronie) wystawia prawy łokieć, by się chłodzić, kto wie... A co robi botanik (człowiek) z botanikiem (kosmetykiem roślinnym) na twarzy? I co można sądzić o plastiku (hmm... nietuzinkowo wyglądającej kobiecie), który z plastikiem (kartą płatniczą) z plastiku (tworzywa sztucznego) w ręku stoi przy kasie? No i jak rozmawiać, by się zrozumieć?

Czasami pomaga gramatyka (na przykład formy elektrycy - elektryki, botanicy - botaniki pozwalają się zorientować, czy chodzi o człowieka, czy o rzecz), ale zwykle decydujący jest kontekst. Choć i on potrafi zawieść...

A audycji można posłuchać tutaj: https://www.polskieradio.pl/9/8835


Agata Hącia

publikacja: 11.08.2020, 11.00, ostatnia aktualizacja: 11.08.2020, 12.39


facebook